جای هیچ کودکی در زندان نیست!

سیامک بهاری

این کمپینی است برای بسیج نیرو در مقابل کودک ستیزی جمهوری اسلامی و پایان دادن به در زندان نگهداشتن کودکان همراه با سرپرستشان آغاز شده است. کمپینی است که می خواهد٬ موضوع پنهان و دردناک کودکان در زندان٬ این زخم چرکین٬ با همه جراحتش مقابل دید جامعه قرار گیرد. برای اینکه از تکرار خشونت جدا ممانعت گردد.

کودکان نباید بواسطه سرپرستشان راهی زندان گردند. بی سرپرست بودن کودک هیچ معنایی ندارد مادام که دولت مسئول مستقیم و متعهد به حفظ سلامت کودکان باشد

اعتراض به وضعیت کودکانی که در زندانها همراه والدین ویا بستگان خود بسر میبرند٬ کمپینی است که از این شماره در نشریه کودکان مقدمند آغاز میگردد. با انتشار سلسله مطالب و مصاحبه هایی که انجام گرفته٬ زوایای دردناک و زندگی این کودکان را نشان خواهیم داد.

کودکان باید در محلی امن مورد مراقبت قرار گیرند. ازاین رو حقیقت تلخ زندگی کودکان در زندان٬ همراه با بزرگسالان٬ با "جرایم" گوناگون موضوع فوق العاده مهمی است. همه کسانی که به هر دلیل زندان را تجربه کرده اند٬ بدون شک خواهند گفت٬ زندان محل نگهداری از کودکان نیست٬ اما کودکانی بواسطه وابستگی به سرپرست خود٬ ناچارا همراه او زندانی میشوند.

کودکی این کودکان٬ در زندان٬ دستخوش دگرگونیهای جدی میشود٬ شخصیتی نامتعارف و بغرنج شکل میگیرد و ضربه ای جبران ناپذبر به کودکی کودکان وارد میشود که گاها جبران آن غیر ممکن است. با معرفی این موضوع ما می خواهیم مانع از تکرار آن شویم. در ابتدای کار به دوستانی مراجعه کردم که خود تجربه زندان داشتند٬ عزیزانی که خود شاهد زنده این کودک ستیزی آشکار بوده اند در زندانها بوده اند. مشکل را می شناختند٬ در باره آن مطلب نوشته بودند٬ مصاحبه کرده بودند و از همه مهمتر بعضا شاهد تاثیر ضربات جانکاه و تخریب شخصیت آن کودکان در بزرگسالی و عوارض ماندن در زندان بوده اند.

آیین نامه سازمان زندان‌ها تصریح میکند که کودکان می‌توانند تا سن سه سالگی با مادرانشان در زندان بمانند. این آیین نامه علنا محبوس بودن کودک همراه با سرپرست خود را قانونی میکند. اما در عمل همین تعهد نیز انجام نمیگردد و کودکان حتی تا سن شش و هفت سالگی هم در زندان مانده اند. هیچ نهاد و سازمانی خود را مسئول حفظ و نگهداری از کودک نمیداند. لاجرم کودک سرپرستی که مجرم شناخته شده اگر در خارج  از زندان کسی سرپرستی اش نکند٬ در زندان خواهد ماند. زندان فاقد امکانات نگهداری از کودکان است. زندان نه شیرخوارگاه است٬ نه پرورشگاه٬ زندان٬ زندان است و محل نگهداری از کودکان نیست! "کودکان زندان" با حداقل امکانات از کم‌ترین حقوق خود هم محرومند. زندانهای جمهوری اسلامی یکی از مخوفترین اماکن برای بزرگسالان است٬ چه رسد که کودکان را نیز در آنجا نگهداشت۰ برخی مادران کودکان خود را در زندان میزایند. کودک د رزندان متولد میشود٬ در زندان کودکی خود را در دنیایی طی می کند که بکلی از جهان کودک بدور است.

کودک حساس‌ترین زمان زندگیش را در محیطی خطرناک جدا از جامعه و روابط اجتماعی عادی سپری می‌کنند. کودکان زندان به ناچار از صبح تا شب زندانی‌اند و بگفته بسیار از کارشناسان "این همان چیزی است که موجب می‌شوند بسیاری از کودکان زندان آنچنان به این محیط عادت کنند که در بزرگسالی خود به عنوان مجرم دوباره به زندان بازگردند." بر اساس این گزارشهای مستند در سالهای اخیر تعداد زندانیان بشدت رو به افزایش گذاشته و به بیش از پنج برابر گنجایش زندا‌نهای کشور رسیده است. و به سادگی میتوان محاسبه کرد که چنین افزایشی چگونه امکانات ناچیز و حداقل زندانیان را نیز کاهش میدهد و متعاقب آن کودکان همراه با سرپرست خود از چه درجه کمبود و خطر و محرومیت رنج میبرند.

سازمان زندانها آمار واقعی کودکان زندان را منتشر و علنی نمیکند. چه  بسا که اصلا آماری هم در کار نباشد. اما طبق گزارشهای متعددی دست کم وجود ٤٥۰ کودک همراه با مادران خود در زندانها مشخص شده است. بدیهی است که تعداد واقعی این کودکان به مراتب بیشتر از آمار موجود است٬ تنها طبق گزارش منتشر شده از سوی سازمان بهزبستی هزار و ٥۰۰ کودک زیر ١٥ سال بدلیل بی سرپرستی و زندانی بودن مادرانشان در مراکز بهزیستی بسر میبرند. مراکزی که خود نوع دیگری از زندان برای این کودکان به حساب می آید. اما آمار دیگری عمق فاجعه را بیشتر نمایان می کند: "مدیرکل دفتر شبه خانواده بهزیستی اعلام کرد؛ اطلاع دقیقی از تعداد وضعیت کودکان زندان ندارد اما آمار این سازمان از میزان انتقال کودکانی که بدلیل عدم صلاحیت یا زندانی شدن مادر و پدراز سال ۸٣ تاکنون تعداد کودکانی که به این طریق به مراکز بهزیستی رفته‌اند از دو هزار و سیصد به بیش از سه هزار نفر افزایش یافته است! هیچ آماری و رقمی از جانب جمهوری اسلامی قابل اعتماد نیست. همین تناقض خود بخوبی اوج بی مسئولیتی این نهاد را نشان میدهد.

سازمان زندانهای جمهوری اسلامی برای خالی نبودن عریضه٬ در نه سال پیش یعنی در سال ۸١ با اعلام ایجاد مراکزی بنام "سرای مهر" اعلام کرد که کودکانی را که سرپرستشان در زندان است در این محل نگه خواهد داشت. آنرا بطور نمایشی از زندان گنبد گلستان شروع و همانجا بدون سروصدا خاتمه داد و به فراموشی سپرد. طرحهایی که هیچگاه انجام نشد. اما در عوض٬ روز به روز وضعیت زندانها وخیم تر شد. گزارشهای موجود بخوبی نشان میدهد که وضعیت بهداشتی زندانها در حد فوق خطرناک است٬ با این وجود کودکان در زندانها همراه سرپرستشان زندانی و محکوم به تحمل بدترین شرایط ممکن هستند.